Sosyal güvenlik hukukunda sigortalılık statüsünün kazanılması, temel olarak fiili ve gerçek bir çalışmanın varlığına bağlıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda, bir iş yerinin sahte olduğu veya sigortalının söz konusu iş yerinde fiilen çalışmadığı yönünde rapor düzenlenmesi durumunda primler iptal edilebilmektedir. Bu tür idari işlemler neticesinde silinen prim günleri, sigortalıların emeklilik haklarını doğrudan etkileyebilmekte ve uyuşmazlığın çözümü için SGK prim iptali davası açılması gerekmektedir.

SGK Tarafından Primlerin İptal Edilme Nedenleri

Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve denetmenleri tarafından yapılan incelemelerde; vergi kaydı bulunmayan, fiziki bir adresi veya ticari faaliyeti olmayan iş yerleri sahte iş yeri kategorisine alınabilmektedir. Bunun yanı sıra gerçekte var olan bir iş yerinde, bordroda gösterilen kişinin aslında hiç çalışmadığının tespiti hâlinde de sahte sigortalılık iptali işlemi uygulanmaktadır.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince, sigortalılık ilişkisinin kurulabilmesi için hizmet akdinin ve fiili çalışmanın birlikte bulunması aranır. Kurum, denetim raporlarına dayanarak geriye dönük olarak prim günlerini silebilir ve ilgililere ödenmiş olan geçici iş göremezlik ödeneği, sağlık yardımları veya bağlanan emekli aylıklarını geri talep edebilir.

Fiili Çalışma Hizmet Tespit Davasında Nasıl İspatlanır?

Kurumun prim iptali işlemine karşı açılan davalarda temel uyuşmazlık konusu, sigortalının bildirilen dönemde anılan iş yerinde fiilen çalışıp çalışmadığıdır. Hizmet tespit davası niteliği de taşıyan bu süreçte, çalışma olgusunun somut ve inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekir. Mahkemeler fiili çalışmanın ispatında yalnızca resmi kayıtlarla bağlı kalmayıp geniş bir delil değerlendirmesi yapmaktadır.

Hizmetin fiilen yerine getirildiğini ispatlamak amacıyla mahkemeye sunulabilecek başlıca deliller şunlardır:

  • Bordro tanıkları ve aynı dönemde komşu iş yerlerinde çalışan personelin beyanları
  • İşçi tarafından imzalanmış iş sözleşmesi, puantaj kayıtları ve izin defterleri
  • Maaş, avans veya prim ödemelerine ilişkin banka dekontları
  • İş yerinin ticari yazışmaları, irsaliyeler, faturalar veya teslim tutanaklarında yer alan imzalar
  • Mesleğin niteliğine göre müşterilerle yapılan yazışmalar ve kurumsal iletişim kayıtları

SGK Prim İptali Davası Nasıl Açılır?

Prim iptali işlemiyle karşılaşan bireyler, idari işlemin iptali ve prim günlerinin geçerli sayılması amacıyla İş Mahkemelerinde dava yoluna başvurabilmektedir. İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde bu tür uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı itiraz yapılması ve itirazın reddedilmesi ya da yasal sürede cevap verilmemesi dava şartı olarak aranabilmektedir.

Açılacak davada davalı taraf kural olarak Sosyal Güvenlik Kurumu ve ilgili işverendir. Yargılama sürecinde mahkeme, iş yerinin o tarihlerde gerçekten faal olup olmadığını, çalışma ortamının fiziki yeterliliğini ve işin niteliğini re'sen araştırma ilkesi uyarınca kapsamlı şekilde inceler. Kolluk araştırmaları ve çevre esnafın bilgisine başvurulması da sıklıkla uygulanan yöntemler arasındadır.

Emeklilik Prim İptali ve Sonuçları

Emeklilik prim iptali gerçekleştiğinde, sigortalının emeklilik için gereken toplam gün sayısı düşmekte ve bağlanan aylıklar kesilerek yersiz ödeme gerekçesiyle tahsilat süreci başlatılabilmektedir. Söz konusu davada fiili çalışmanın varlığı ispatlandığı takdirde, iptal edilen primler yeniden geçerlilik kazanır ve kesilen aylıkların geriye dönük olarak faiziyle tahsili talep edilebilir hâle gelir.

Yargılama makamları, özellikle fiili çalışmanın bulunup bulunmadığına ilişkin tanık anlatımlarını diğer yan delillerle desteklenmesi şartıyla hükme esas almaktadır. Bu sebeple uyuşmazlığın çözümünde çalışmaya dair her türlü yazılı belgenin ve objektif tanıklığın dosyaya kazandırılması belirleyici bir rol oynamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylar için hukuki görüş niteliği taşımaz.